اين كه علت اختلاف قرائات چيست ؛ آيا در زمان رسول اكرم هم قرائات مختلف وجود داشته يا نه ، و به فرض اول آيا خود آن حضرت اجازه داده بودند كه برخى كلمات به وجوه مختلف قرائت شود و به عبارت ديگر آيا از اول برخى كلمات قرآن با وجوه مختلف به آن حضرت وحى شده است و يا آنكه علت اختلاف قرائات همان چيزى است كه در ساير كتابها به واسطهء اختلاف نقل راويان پيدا مىشود ، مطلبى است كه در جاى ديگر بايد بحث شود . آنچه مسلّم است اين است كه مسلمين نهايت كوشش را به كار مىبردند تا قرآن كريم را آنچنان قرائت كنند كه شخص رسول اكرم قرائت مىكرده‌اند . لهذا قرآن را نزد كسانى مىآموختند كه بلاواسطه يا مع الواسطه از رسول اكرم آموخته بودند . در ابتدا قاريان شفاهاً و سينه به سينه فن قرائت را از اساتيد و معلمان خويش فرا مىگرفتند و به شاگردان تعليم مىدادند . سپس در اين علم كتابهايى تأليف شد . بعضى مدعى شده‌اند اول كسى كه در علم قرائت كتاب تأليف كرد ابوعبيد قاسم بن سلام ، متوفّى در 224 هجرى بود ، ولى اين نظر مردود شناخته شده است . حمزة بن حبيب كه شيعه و از قرّاء سبعه است و در حدود يك قرن قبل از قاسم بن سلام مىزيسته است ، پيش از او به تأليف كتاب در فن قرائت پرداخت . همچنانكه علامهء بزرگوار آية اللَّه مرحوم سيدحسن صدر تحقيق كرده‌اند و از كلام ابن النديم در الفهرست و كلام نجاشى در فهرست او شاهد آورده‌اند ، ابان بن تغلب كه از اصحاب و شيعيان امام على بن الحسين زين العابدين عليه السلام است ، پيش از همهء اينان به تدوين علم قرائت پرداخت . مرحوم صدر اثبات مىكنند كه اول كسى كه قرآن را جمع آورى كرد و نوشت اميرالمؤمنين على عليه السلام بود . اول كسى كه قرآن را نقطه گذارى كرد - تا آن وقت نقطه گذارى در خط معمول نبود - ابوالاسود دئلى از اصحاب اميرالمؤمنين بود . اول كسى كه در علم قرائت ، كتاب تصنيف كرد ابان بن تغلب بود ، و هم او اول كسى است كه در معانى قرآن و توضيح لغات مشكلهء قرآن كتاب نوشت . اولين كسى كه در فضايل قرآن كتاب نوشت ، ابى بن كعب صحابى معروف است كه شيعى است . اول كسى كه در مَجازات قرآن تأليف كرد فراء ، نحوى معروف است كه شيعى و ايرانى است . اول كسى كه در احكام قرآن كتاب نوشت محمد بن سائب كلبى است . اول